مقدمه‌ای بر میکروب‌شناسی پزشکی

میکروب‌شناسی پزشکی چهار گروه عامل عفونی را بررسی می‌کند: باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها. هر گروه ساختار، سازوکار بیماری‌زایی و درمان کاملاً متفاوتی دارد و همین تفاوت‌ها ساختار همه‌ی این درس را می‌سازد.

Bacteria, viruses, fungi, parasites

پرسش محوری این رشته این نیست که «چه میکروبی وجود دارد» بلکه این است که «چرا این میکروب در این بیمار بیماری ایجاد کرد». بیماری همیشه حاصل برهم‌کنش میکروب و میزبان است، نه خاصیت ثابت میکروب.

Host–pathogen interaction

بیشتر میکروارگانیسم‌های روی زمین بی‌ضرر یا مفیدند؛ تنها اقلیت کوچکی توان بیماری‌زایی در انسان دارند و بخش بزرگی از همین اقلیت نیز فقط در میزبان مستعد بیماری می‌سازد.

Pathogens vs commensals

کلونیزاسیون یعنی حضور و تکثیر میکروب بدون آسیب؛ عفونت یعنی تهاجم و پاسخ میزبان؛ و بیماری یعنی بروز علامت. جدا کردن این سه، پایه‌ی تصمیم درست درباره‌ی درمان است — کشت مثبت لزوماً به معنای نیاز به آنتی‌بیوتیک نیست.

Colonization, infection, disease

حدت (virulence) میزان توان بیماری‌زایی یک سویه است و با عوامل حدت مانند کپسول، توکسین و آنزیم‌های تهاجمی سنجیده می‌شود.

Virulence and virulence factors

دوز عفونی، حداقل تعداد میکروب لازم برای ایجاد بیماری است و بسیار متفاوت است: شیگلا با ده تا صد باکتری بیماری می‌دهد در حالی که ویبریو کلرا به میلیون‌ها نیاز دارد. همین عدد، شیوه‌ی انتقال و راهبرد کنترل را تعیین می‌کند.

Infectious dose

پاتوژن فرصت‌طلب میکروبی است که تنها هنگام نقص دفاع میزبان بیماری می‌سازد؛ با پیشرفت پزشکی و افزایش بیماران سرکوب‌ایمنی، سهم این گروه رو به افزایش است.

Opportunistic pathogens

هر عفونت نیازمند مخزن، راه خروج، مسیر انتقال، راه ورود و میزبان مستعد است. کنترل عفونت یعنی شکستن هر یک از این حلقه‌ها — و معمولاً ساده‌ترین حلقه هدف قرار می‌گیرد.

Reservoir, portal of exit/entry, susceptible host

مسیرهای اصلی انتقال شامل تماسی، قطره‌ای، هوابرد، مشترک (آب و غذا) و ناقل بندپا است. انتخاب نوع احتیاط در بیمارستان باید با مسیر واقعی انتقال هم خوان باشد، وگرنه هم منابع هدر می‌رود و هم حفاظت واقعی ایجاد نمی‌شود.

Routes of transmission

بیماری‌های زئونوز از حیوان به انسان منتقل می‌شوند؛ در بسیاری از آن ها انسان میزبان بن‌بست است، یعنی بیماری را می‌گیرد اما منتقل نمی‌کند.

Zoonoses, dead-end host