استریلیزاسیون، ضدعفونی و ضد عفونی

استریلیزاسیون یعنی از بین بردن همه‌ی اشکال حیات میکروبی از جمله اسپورها. ضدعفونی (disinfection) یعنی کاهش میکروب‌ها روی سطوح بی‌جان تا حد ایمن، بدون تضمین حذف اسپور. آنتی‌سپسی همان کار روی بافت زنده است.

Sterilization, disinfection, antisepsis

این تفاوت‌ها صرفاً واژگانی نیستند: وسیله‌ای که وارد بافت استریل می‌شود باید استریل باشد، در حالی که برای سطح میز، ضدعفونی کافی است.

Spaulding classification

اسپور باکتریایی مقاوم‌ترین شکل حیات میکروبی است و معیار سنجش هر روش استریلیزاسیون محسوب می‌شود؛ روشی که اسپور را از بین ببرد، بقیه را نیز از بین می‌برد.

Bacterial spores as the benchmark

اتوکلاو با بخار اشباع تحت فشار، معمولاً ۱۲۱ درجه به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، مطمئن‌ترین و متداول‌ترین روش استریلیزاسیون است. حرارت مرطوب پروتئین‌ها را منعقد می‌کند و از حرارت خشک مؤثرتر است.

Autoclave, moist heat

حرارت خشک به دما و زمان بیشتری نیاز دارد و برای شیشه و پودر و روغن به کار می‌رود که بخار به آن ها نفوذ نمی‌کند.

Dry heat

پاستوریزاسیون استریلیزاسیون نیست؛ هدف آن کاهش پاتوژن‌ها و افزایش ماندگاری است. به همین دلیل شیر پاستوریزه استریل نیست، هرچند بروسلا و مایکوباکتریوم و لیستریا در آن از بین می‌روند.

Pasteurization

فیلتراسیون برای محلول‌های حساس به حرارت به کار می‌رود، اما ویروس‌ها و مایکوپلاسما می‌توانند از فیلترهای معمول عبور کنند.

Filtration

الکل با حل کردن لیپید و انعقاد پروتئین عمل می‌کند و در غلظت ۶۰ تا ۹۰ درصد مؤثرتر از الکل خالص است، زیرا آب برای دناتوره شدن پروتئین لازم است.

Alcohol, 60–90%

الکل بر ویروس‌های بدون پوشش و اسپورها اثر کافی ندارد. به همین دلیل در نوروویروس، انتروویروس و کلستریدیوم دیفیسیل باید دست را با آب و صابون شست و سطوح را با ترکیبات کلردار ضدعفونی کرد.

Alcohol limitations

ترکیبات کلردار طیف وسیعی دارند اما با مواد آلی غیرفعال می‌شوند؛ بنابراین سطح باید ابتدا تمیز و سپس ضدعفونی شود — نظافت مقدمه‌ی ضدعفونی است نه جایگزین آن.

Chlorine compounds, organic load

اکسید اتیلن و پلاسمای پراکسید هیدروژن برای وسایل حساس به حرارت مانند اندوسکوپ به کار می‌روند.

Ethylene oxide, hydrogen peroxide plasma

اثربخشی هر روش به بار میکروبی اولیه، زمان تماس، غلظت، دما و وجود مواد آلی بستگی دارد؛ کوتاه کردن زمان تماس شایع‌ترین علت شکست ضدعفونی در عمل است.

Contact time and load